«Η αθέατη πλευρά της αλλεργίας: Πώς επηρεάζεται η ψυχική υγεία των γονέων;»

Το να μεγαλώνεις ένα παιδί με τροφική αλλεργία δεν είναι απλώς μια καθημερινή πρόκληση. Είναι μια εμπειρία που μπορεί να γεμίσει τους γονείς με συνεχή ανησυχία, φόβο και ψυχική εξάντληση. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές μητέρες και πατέρες περιγράφουν τον εαυτό τους ως «σε μόνιμη επιφυλακή».

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Pediatric Psychology, ποσοστό άνω του 80% των γονέων παιδιών με τροφικές αλλεργίες εμφάνισε κλινικά σημαντικά επίπεδα ανησυχίας, ενώ περίπου 40% παρουσίασε συμπτώματα μετατραυματικού στρες (PTSD). Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι γονείς ζουν με διάγνωση ψυχικής διαταραχής, αλλά αναδεικνύει το βάθος και τη διάρκεια του ψυχικού φόρτου.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Η τροφική αλλεργία είναι μια κατάσταση γεμάτη αβεβαιότητα. Οι γονείς δεν μπορούν να έχουν τον πλήρη έλεγχο του περιβάλλοντος του παιδιού τους  κι αυτό είναι ψυχικά εξουθενωτικό. 

Ποιος μαγείρεψε τι; Πλύθηκαν καλά τα χέρια; Είναι το σχολείο ενημερωμένο; Τι θα γίνει σε ένα πάρτι γενεθλίων; Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι απλώς υπερβολικές, είναι η καθημερινότητα πολλών γονέων.

Κάποιοι γονείς δυσκολεύονται να διαχειριστούν την αβεβαιότητα, νιώθουν ότι πρέπει να έχουν όλες τις απαντήσεις και να ελέγχουν κάθε πιθανό ενδεχόμενο, γεγονός που φυσικά δεν είναι ρεαλιστικό. Αυτή η “δυσανεξία στην αβεβαιότητα” συνδέεται άμεσα με αυξημένα επίπεδα άγχους, έντονης ανησυχίας, και μια συνεχή αίσθηση απειλής. Και όσο περισσότερο ένας γονιός παλεύει να “κλείσει όλες τις τρύπες”, τόσο πιο πολύ εξαντλείται.

Πώς μοιάζει το τραύμα;

Δεν είναι σπάνιο οι γονείς να ξαναζούν με ένταση την εμπειρία μιας αλλεργικής αντίδρασης του παιδιού τους. Μπορεί να έχουν εικόνες ή σκέψεις που επανέρχονται ξαφνικά, να νιώθουν υπερδιέγερση ή να αποφεύγουν συγκεκριμένες καταστάσεις. Ακόμη και μήνες μετά από ένα επεισόδιο, οι αντιδράσεις αυτές μπορεί να παραμένουν έντονες.

Τι μπορεί να βοηθήσει;

Ένας σημαντικός στόχος για την υποστήριξη των γονέων είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην αβεβαιότητα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι θα εξαφανιστεί ο φόβος, αλλά ότι ο γονέας θα μπορεί να τον διαχειρίζεται χωρίς να παραλύει.

Υπάρχουν ψυχολογικές προσεγγίσεις που μπορούν να βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση, όπως:

• Εκπαίδευση στον ρεαλιστικό χειρισμό του κινδύνου, ώστε να διαχωρίζεται το πιθανό από το απίθανο και το αντιμετωπίσιμο από το ανεξέλεγκτο.
• Τεχνικές ενσυνειδητότητας (mindfulness) για τη μείωση της υπερδιέγερσης και την επιστροφή στο «εδώ και τώρα».
• Συμβουλευτική που εστιάζει στην αυτο-αποτελεσματικότητα, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη του γονιού στις ικανότητές του να ανταποκριθεί στις προκλήσεις.

Τι μπορεί να κάνει ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας;

Ένας ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει τους γονείς:

• να αναγνωρίσουν και να ονομάσουν τα συναισθήματά τους, χωρίς ενοχές ή αυτοκριτική,
• να επεξεργαστούν με ασφάλεια τραυματικές εμπειρίες, όπως τρομακτικά αλλεργικά επεισόδια,
• να βρουν μια ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του παιδιού και στην ενδυνάμωσή του,
• να μάθουν πώς να προσεγγίσουν και να ενημερώσουν το παιδί τους για την αλλεργία, με τρόπο κατανοητό, καθησυχαστικό και κατάλληλο για την ηλικία του,
• να καλλιεργήσουν στο παιδί την ικανότητα να μιλά για την αλλεργία του, να εξηγεί τι χρειάζεται και να ζητά βοήθεια, κάτι που προσφέρει και στους ίδιους τους γονείς μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης στις καθημερινές καταστάσεις.

Το μήνυμα είναι απλό αλλά ουσιαστικό: Δεν είστε μόνοι. Και ναι, αυτό το άγχος είναι απολύτως κατανοητό  αλλά δεν χρειάζεται να γίνει χρόνιος συνοδοιπόρος.

Αν είστε γονέας παιδιού με τροφικές αλλεργίες και νιώθετε ότι το άγχος σας επηρεάζει την καθημερινότητα ή τη σχέση σας με το παιδί, μιλήστε με έναν ειδικό. Υπάρχουν τρόποι να διαχειριστείτε την κατάσταση.

Βιβλιογραφία

Abrams, E. M., Sicherer, S. H., & Wang, J. (2021). The psychosocial impact of food allergy. Annals of Allergy, Asthma & Immunology, 126(4), 316–320. https://doi.org/10.1016/j.anai.2020.10.005

Gupta, R. S., Holdford, D., Bilaver, L., Dyer, A., Holl, J. L., & Meltzer, D. (2013). The economic impact of childhood food allergy in the United States. JAMA Pediatrics, 167(11), 1026–1031. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2013.2376

McBride, D., McBride-Henry, K., & van Wissen, K. (2010). Parents’ experiences of living with a child with a food hypersensitivity. Pediatric Nursing, 36(6), 285–298.

Roberts, K., Meiser-Stedman, R., Brightwell, A., & Young, J. (2021). Parental anxiety and posttraumatic stress symptoms in pediatric food allergy. Journal of Pediatric Psychology, 46(6), 688–697. https://doi.org/10.1093/jpepsy/jsab012

Sicherer, S. H., & Sampson, H. A. (2018). Food allergy: A review and update on epidemiology, pathogenesis, diagnosis, prevention, and management. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 141(1), 41–58. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2017.11.003 (2021). Parental anxiety and posttraumatic stress symptoms in pediatric food allergy. Journal of Pediatric Psychology, 46(6), 688–697. https://doi.org/10.1093/jpepsy/jsab012