«Η ασφάλεια ξεκινά με τη συζήτηση: ο ρόλος του γονέα στην πρόληψη της σεξουαλικής κακοποίησης»

Η προστασία των παιδιών μας ξεκινά από την έγκαιρη και σωστή ενημέρωση. Αν και για πολλούς γονείς η συζήτηση αυτή μοιάζει δύσκολη, είναι απαραίτητη για να ενδυναμώσουμε τα παιδιά και να τα προετοιμάσουμε να αναγνωρίσουν και να αντιμετωπίσουν καταστάσεις κινδύνου.

Σεξουαλική κακοποίηση είναι κάθε μορφή σεξουαλικής επαφής ή συμπεριφοράς με ένα παιδί, από ενήλικα ή μεγαλύτερο άτομο, που δεν μπορεί να κατανοήσει, να συναινέσει ή που παραβιάζει τα όριά του. Δεν αφορά μόνο τη σωματική επαφή, αλλά και την έκθεση του παιδιού σε σεξουαλικό περιεχόμενο, τον εξαναγκασμό σε σεξουαλικές πράξεις ή τη συμμετοχή του σε σεξουαλικές συνομιλίες.

Η ενημέρωση δεν γίνεται για να φοβίσουμε τα παιδιά, αλλά για να τους δώσουμε τα εργαλεία που χρειάζονται ώστε να προστατεύσουν τον εαυτό τους. Και είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ενημέρωση δεν είναι μια μια φορά κι έξω διαδικασία· είναι συνεχής και εξελίσσεται καθώς μεγαλώνει το παιδί.

1. Μιλάμε για το σώμα τους

Εξηγούμε στα παιδιά ότι το σώμα τους τούς ανήκει και κανείς δεν έχει το δικαίωμα να τα αγγίζει αν εκείνα δεν το θέλουν. Η αυτονομία και ο σεβασμός του σώματος είναι θεμέλια για την αίσθηση ασφάλειας.

2. Διδάσκουμε τη διαφορά μεταξύ «ασφαλούς» και «μη ασφαλούς» αγγίγματος

• Ασφαλή αγγίγματα: Αγκαλιές ή χάδια από φίλους και συγγενείς που τα ίδια θέλουν και απολαμβάνουν.
• Μη ασφαλή αγγίγματα: Ό,τι τα κάνει να νιώθουν άβολα ή αφορά σημεία του σώματος που καλύπτει το εσώρουχο. Αυτά τα αγγίγματα δεν είναι ποτέ εντάξει, ακόμη κι αν προέρχονται από γνωστά πρόσωπα.

3. Τονίζουμε ότι δεν κρατάμε  μυστικά

Εξηγούμε ότι αν κάποιος τους ζητήσει να κρατήσουν ένα μυστικό που τα κάνει να νιώθουν άσχημα ή μπερδεμένα, πρέπει αμέσως να το πουν σε έναν ενήλικα που εμπιστεύονται.

Μια απλή και όμορφη δραστηριότητα για να βοηθήσουμε τα παιδιά να νιώσουν ασφάλεια και να θυμούνται ότι δεν είναι μόνα τους:

Ζητάμε από το παιδί να σχεδιάσει το περίγραμμα του χεριού του σε ένα χαρτί.
Σε κάθε δάχτυλο γράφει το όνομα (και ίσως το τηλέφωνο) ενός ανθρώπου που εμπιστεύεται, κάποιον στον οποίο μπορεί να απευθυνθεί αν κάτι το ανησυχήσει ή το κάνει να νιώσει άβολα. Μπορεί να είναι ένας γονιός, δάσκαλος, συγγενής ή φίλος της οικογένειας.

Στο κέντρο της παλάμης γράφει μια φράση δύναμης, όπως:
«Μπορώ να ζητήσω βοήθεια» ή «Δεν είμαι μόνος/η».

Αυτό, υπενθυμίζει στα παιδιά ότι γύρω τους υπάρχουν άνθρωποι που τα νοιάζονται, τα ακούν και μπορούν να τα προστατεύσουν.
Μια μικρή συμβολική άσκηση που ενισχύει την εμπιστοσύνη, την ασφάλεια και την ικανότητα των παιδιών να ζητούν βοήθεια όταν τη χρειάζονται.

4. Τα ενθαρρύνουμε να λένε «ΟΧΙ» και να ζητούν βοήθεια

Δίνουμε στα παιδιά τη φράση-κλειδί:

«Αν κάποιος κάνει κάτι που δεν σου αρέσει, μπορείς να πεις/φωνάξεις δυνατά “ΣΤΑΜΑΤΑ!” και να το πεις αμέσως σε μένα ή σε έναν άλλο ενήλικα που εμπιστεύεσαι».

5. Εξασκούμαστε μέσα από παιχνίδια ρόλων

Η πρόβα μέσα από παιχνίδι βοηθά τα παιδιά να αντιδράσουν πιο εύκολα στην πραγματικότητα. Παίζουμε σενάρια όπως:

• Κάποιος άγνωστος ζητά να πάμε μαζί του.
• Ένας φίλος ή γνωστός μάς αγγίζει με τρόπο που δεν μας αρέσει.
• Κάποιος μας ζητά να κρατήσουμε ένα μυστικό.

6. Δημιουργούμε ανοιχτή και ασφαλή επικοινωνία

Το πιο σημαντικό είναι τα παιδιά να γνωρίζουν ότι μπορούν να μας μιλήσουν για οτιδήποτε, χωρίς φόβο ότι θα τα μαλώσουμε ή θα τα αμφισβητήσουμε. Ένα ασφαλές περιβάλλον επικοινωνίας είναι η μεγαλύτερη ασπίδα προστασίας.

Η πρόληψη ξεκινά από τη γνώση και την εμπιστοσύνη. Όσο πιο έγκαιρα και ξεκάθαρα μιλήσουμε στα παιδιά για την προσωπική τους ασφάλεια, τόσο πιο ικανά θα είναι να προστατεύσουν τον εαυτό τους και να ζητήσουν βοήθεια όταν τη χρειαστούν. Μπορεί να μην ελέγχουμε κάθε πτυχή του κόσμου γύρω τους, αλλά μπορούμε να χτίσουμε μια σχέση εμπιστοσύνης μαζί τους και να τα βοηθήσουμε να διεκδικήσουν την ασφάλειά τους.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

Bright, M. A., Dos Santos, E., Camacho, D. A., & Brown, E. J. (2022). Child abuse prevention education policies increase reports by school personnel. Child Abuse & Neglect, 131, 105753. 

Ferragut, M., Manassero-Moreno, R., & Blanca, M. J. (2023). Effectiveness of child sexual abuse prevention programs: A meta-analysis. Child Abuse & Neglect, 145, 105951. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.105951

Rudolph, J. I., Zimmer-Gembeck, M. J., Shanley, D. C., & Hawkins, R. M.(2024). Parental involvement in programs to prevent child sexual abuse: A systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 25(2), 564–581. https://doi.org/10.1177/15248380221115427