Πώς οι φράσεις μας μπορούν να διαμορφώσουν τη σχέση του παιδιού με το φαγητό;

Ως γονείς ή φροντιστές, συχνά λέμε πράγματα με καλή πρόθεση, για να φάει το παιδί, να ανταμειφθεί, να αποφύγει κάτι δυσάρεστο. Όμως κάποιες φράσεις, όσο «αθώες» κι αν φαίνονται, μπορούν να διαστρεβλώσουν τον τρόπο με τον οποίο το παιδί σχετίζεται με το φαγητό.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

• «Έλα, φάε και την τελευταία σου μπουκιά, καν’ το για εμένα.»
• «Μπράβο που έγραψες καλά στο διαγώνισμα, θα πάμε να φάμε στο αγαπημένο σου εστιατόριο, ως επιβράβευση.»
• «Αν δεν κάνεις αυτό που σου λέω δεν έχει γλυκό.»
• «Τα καλά παιδιά τρώνε όλο τους το φαγητό.»
• «Πρέπει να φας, αλλιώς θα αρρωστήσεις.»
• «Δες πώς τρώνε τα άλλα παιδάκια – εσύ γιατί κάνεις τόση φασαρία;»
• «Τι το θέλεις τώρα το δεύτερο γλυκό;»

Φράσεις όπως αυτές, ενώ λέγονται με κάθε καλή πρόθεση, θα μπορούσαν να μεταφέρουν στο παιδί το εξής μήνυμα: ότι το φαγητό δεν σχετίζεται με το σώμα και τις ανάγκες του, αλλά με την ευχαρίστηση των άλλων, με την επιβράβευση ή με την τιμωρία.

Τι μπορεί να μαθαίνει το παιδί μέσα από αυτές τις φράσεις;

1. Ότι πρέπει να φάει για να ικανοποιήσει τους άλλους
   Όταν λέμε «φάε για εμένα», το παιδί μαθαίνει ότι η πείνα του δεν είναι σημαντική, αλλά η ικανοποίηση κάποιου άλλου είναι. Έτσι, μπορεί να αρχίσει να αγνοεί τα σήματα του σώματός του: να τρώει ενώ δεν πεινάει ή να νιώθει ενοχές αν δεν φάει.
2. Ότι το φαγητό είναι ανταμοιβή ή παρηγοριά
   Αν κάθε φορά που πετυχαίνει κάτι σημαντικό παίρνει «δώρο» φαγητό, τότε το φαγητό αποκτά συναισθηματική αξία: δεν είναι θρέψη, είναι βραβείο. Αυτό, ενδέχεται να συμβάλει αργότερα στην εμφάνιση υπερφαγικών επεισοδίων, συναισθηματικού φαγητού ή ενοχών γύρω από το φαγητό.
3. Ότι το φαγητό είναι εργαλείο ελέγχου
   Το «δεν θα φας αν κάνεις αυτό» χρησιμοποιεί το φαγητό ως τιμωρία. Το παιδί μαθαίνει ότι το φαγητό είναι κάτι που του “δίνεται ή του αφαιρείται” ως συνέπεια της συμπεριφοράς του, κι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συγκρούσεις, άρνηση ή και κρυφή κατανάλωση φαγητού.

Γιατί έχει σημασία η σχέση με το φαγητό;

Η σχέση που αναπτύσσουμε με το φαγητό ξεκινά από την παιδική ηλικία και μπορεί να μας συνοδεύει για όλη μας τη ζωή. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει ακούγοντας ότι πρέπει να φάει για να ευχαριστήσει ή να ανταμειφθεί, ενδέχεται να μπερδέψει το φαγητό με το συναίσθημα. Μπορεί να μην τρώει επειδή πεινά, αλλά επειδή νιώθει χαρά, λύπη, ενοχή, φόβο ή πίεση.

Αυτό το μοτίβο μπορεί με τον καιρό να οδηγήσει σε δυσκολίες, όπως η κατανάλωση φαγητού από πλήξη ή άγχος, η υπερφαγία ή η εμφάνιση ενοχών γύρω από το φαγητό, καθώς και η χαμηλή αυτοεκτίμηση σε σχέση με το σώμα.

Τι μπορώ να κάνω ως γονιός;

• Δώστε χώρο στο παιδί να αναγνωρίσει πότε πεινά και πότε χορταίνει.
• Μιλήστε για το φαγητό ως κάτι που μας δίνει ενέργεια και φροντίδα, όχι ως δώρο ή τιμωρία.
• Κάντε το τραπέζι θετική εμπειρία: Μείνετε μακριά από κριτική για την ποσότητα που τρώει. Μπορείτε να συζήτησε για την ημέρα του, όχι για το πόσο έφαγε.
• Αποφύγετε τη διάκριση τροφίμων σε «καλά» ή «κακά», καθώς αυτό μπορεί να δημιουργήσει ενοχές ή υπερβολικό ενδιαφέρον για τα τρόφιμα που θεωρούνται «απαγορευμένα».
• Προτιμήστε να μιλάτε για φαγητά που μας δίνουν περισσότερη ενέργεια και θρέψη, και για άλλα που απολαμβάνουμε περιστασιακά.
• Ενθαρρύνετε το παιδί να βλέπει το σώμα του ως κάτι δυνατό και ικανό, εστιάζοντας στις λειτουργίες και τις δυνατότητές του, όχι στην εμφάνιση.
• Αποφύγετε τη σύνδεση του φαγητού με την επιτυχία, ή την αποδοχή.
• Απόφυγε την πίεση να φάει “για να μην πάει χαμένο”. Έτσι αποφεύγεται η σύνδεση του φαγητού με ενοχές ή υποχρέωση.

Το φαγητό είναι μια μορφή φροντίδας και θρέψης, όχι μέσο ανταμοιβής ή τιμωρίας και αυτή τη σημασία την αντιλαμβάνεται το παιδί, πρώτα απ’ όλα, μέσα από τα λόγια και τη στάση μας.

Βιβλιογραφία:

Faith, M. S., Scanlon, K. S., Birch, L. L., Francis, L. A., & Sherry, B. (2004). Parent-child feeding strategies and their relationships to child eating and weight status. Obesity Research, 12(11), 1711–1722.

Galloway, A. T., Fiorito, L. M., Francis, L. A., & Birch, L. L. (2006). ‘Finish your soup’: Counterproductive effects of pressuring children to eat on intake and affect. Appetite, 46(3), 318–323.

Hughes, S. O., Power, T. G., Fisher, J. O., Mueller, S., & Nicklas, T. A. (2005). Revisiting a neglected construct: Parenting styles in a child-feeding context. Appetite, 44(1), 83–92.

Johnson, S. L. (2000). Improving preschoolers’ self-regulation of energy intake. Pediatrics, 106(6), 1429–1435.

Throm, J. K., Schilling, D., Löchner, J., Micali, N., Dörsam, A. F., & Giel, K. E. (2024). Parental verbal communication and modeling behavior during mealtimes shape offspring eating behavior–A systematic review with a focus on clinical implications for eating disorders. Appetite, 200, 107584.

Ventura, A. K., & Birch, L. L. (2008). Does parenting affect children’s eating and weight status? International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 5(15).