Κλιματική αλλαγή και ψυχική υγεία.

Η κλιματική αλλαγή συνδέεται συνήθως με το περιβάλλον και τη σωματική υγεία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και πιο σαφές ότι επηρεάζει και την ψυχική υγεία, συχνά με τρόπους που δεν είναι άμεσα ορατοί.

Όλο και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή σχετίζεται με αυξημένο ψυχολογικό στρες και επιδείνωση της ψυχικής υγείας σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Πώς επηρεάζει η κλιματική αλλαγή την ψυχική υγεία;

Οι επιπτώσεις φαίνεται να λειτουργούν σε δύο επίπεδα.

Το πρώτο αφορά τις άμεσες εμπειρίες. Ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως καύσωνες, πυρκαγιές, πλημμύρες ή περίοδοι ξηρασίας, εκθέτουν τους ανθρώπους σε έντονο στρες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε τραυματικές εμπειρίες.

Το δεύτερο επίπεδο αφορά τις έμμεσες συνέπειες. Η οικονομική ανασφάλεια, η απώλεια εργασίας, η μετακίνηση πληθυσμών ή οι αλλαγές στον τρόπο ζωής λειτουργούν ως επιβαρυντικοί παράγοντες για την ψυχική υγεία .

Τι δείχνουν τα δεδομένα;

Τα ευρήματα των μελετών είναι αρκετά συνεπή. Η κλιματική αλλαγή έχει συνδεθεί με αυξημένα επίπεδα ψυχολογικής δυσφορίας, επιδείνωση ήδη υπαρχουσών ψυχικών δυσκολιών, περισσότερες εισαγωγές σε ψυχιατρικές υπηρεσίες και αύξηση του κινδύνου αυτοκτονικότητας.

Ιδιαίτερα η θερμοκρασία φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο. Η αύξησή της σχετίζεται με περισσότερα αρνητικά συναισθήματα, όπως άγχος, ευερεθιστότητα και κόπωση, ενώ η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες συνδέεται με συνολική επιβάρυνση της ψυχικής υγείας .

Παράλληλα, γεγονότα όπως πυρκαγιές και πλημμύρες δεν έχουν μόνο άμεσες επιπτώσεις, αλλά μπορεί να συνδέονται και με μακροχρόνια ψυχολογική επιβάρυνση.

Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο;

Οι επιπτώσεις δεν είναι ίδιες για όλους. Πιο ευάλωτοι φαίνεται να είναι οι άνθρωποι που ήδη αντιμετωπίζουν ψυχικές δυσκολίες, τα παιδιά και οι έφηβοι, οι ηλικιωμένοι, καθώς και πληθυσμοί που ζουν σε συνθήκες οικονομικής ή κοινωνικής ευαλωτότητας.

Επιπλέον, ομάδες που εξαρτώνται άμεσα από το φυσικό περιβάλλον, όπως οι αγροτικές κοινότητες, φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο, ιδιαίτερα σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας ή περιβαλλοντικών αλλαγών .

Ο ρόλος της αντίληψης και της ανησυχίας

Δεν είναι μόνο τα ίδια τα γεγονότα που επηρεάζουν την ψυχική υγεία, αλλά και ο τρόπος που τα αντιλαμβανόμαστε. Η ανησυχία για το μέλλον, η αίσθηση αβεβαιότητας και η συνεχής έκθεση σε πληροφορίες για την κλιματική κρίση μπορούν να ενισχύσουν το άγχος και τη συναισθηματική επιβάρυνση.

Τι χρειάζεται να γνωρίζουμε

Παρότι η έρευνα για τη σχέση κλιματικής αλλαγής και ψυχικής υγείας αυξάνεται, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά. Οι περισσότερες μελέτες εστιάζουν στην καταγραφή των επιπτώσεων, ενώ υπάρχουν λιγότερα δεδομένα για το ποιες παρεμβάσεις είναι αποτελεσματικές ή πώς μπορεί να ενισχυθεί η ψυχική ανθεκτικότητα των ανθρώπων απέναντι σε αυτές τις αλλαγές.

Η κατανόηση αυτής της σχέσης αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, όχι μόνο για την επιστημονική γνώση, αλλά και για την καλύτερη υποστήριξη των ανθρώπων σε ένα περιβάλλον που αλλάζει.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

Berry, H. L., Bowen, K., & Kjellstrom, T. (2010). Climate change and mental health: A causal pathways framework. International Journal of Public Health, 55(2), 123–132. 

Chen, N. T., Lin, P. H., & Guo, Y. L. (2019). Long-term exposure to high temperature associated with the incidence of major depressive disorder. Science of the Total Environment, 659, 1016–1020. 

Noelke, C., McGovern, M., Corsi, D. J., Jimenez, M. P., Stern, A., Wing, I. S., & Berkman, L. (2016). Increasing ambient temperature reduces emotional well-being. Environmental Research, 151, 124–129. 

Obradovich, N., Migliorini, R., Paulus, M. P., & Rahwan, I. (2018). Empirical evidence of mental health risks posed by climate change. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(43), 10953–10958. 

Pailler, S., & Tsaneva, M. (2018). The effects of climate variability on psychological well-being in India. World Development, 106, 15–26. 

Tawatsupa, B., Lim, L. L., Kjellstrom, T., Seubsman, S. A., & Sleigh, A. (2010). The association between overall health, psychological distress, and occupational heat stress among a large national cohort of Thai workers. Global Health Action, 3(1), 1–11. 

World Health Organization. (2009). Protecting health from climate change: Global research priorities. WHO Press.