Πώς να καθοδηγήσουμε τα παιδιά μας στον κόσμο της οθόνης

Η διαχείριση του χρόνου που περνούν τα παιδιά μπροστά σε οθόνες αποτελεί πρόκληση για κάθε οικογένεια. Δεν χρειάζεται να κυριαρχεί η απαγόρευση, αλλά μια θετική, καθοδηγητική στάση από τους γονείς.

Δείτε παρακάτω κάποιες πρακτικές και αποτελεσματικές στρατηγικές:

• Συνοδεία αντί για απαγόρευση

Η λύση δεν είναι η πλήρης απαγόρευση της οθόνης, αλλά η ενεργή συνοδεία του παιδιού στη χρήση της.
Οι γονείς καλούνται να είναι παρόντες, να παρακολουθούν μαζί με τα παιδιά και να συζητούν για το περιεχόμενο. Η παρουσία και η αλληλεπίδραση μετατρέπουν την εμπειρία της οθόνης σε ευκαιρία μάθησης και σύνδεσης με το παιδί.

• Ορισμός “ζωνών χωρίς οθόνη” στο σπίτι

Π.χ. τραπεζαρία, υπνοδωμάτια, ώρα του φαγητού.
Δημιουργώντας συγκεκριμένους χώρους όπου οι οθόνες δεν έχουν θέση, τα παιδιά μαθαίνουν όρια και ενισχύεται η ποιότητα του οικογενειακού χρόνου. Οι στιγμές φαγητού ή ξεκούρασης γίνονται ευκαιρία για επικοινωνία και αποφόρτιση.

• Αποφυγή χρήσης της οθόνης ως ανταμοιβή ή τιμωρία

Αυτό αυξάνει την επιθυμία του παιδιού για οθόνη και δίνει λάθος συναισθηματικό νόημα.
Όταν η οθόνη συνδέεται με επιβράβευση ή τιμωρία (πχ αν κάνεις την εργασία σου θα σου δώσω να παίξεις με το κινητό μου), αποκτά μεγαλύτερη συναισθηματική αξία στα μάτια του παιδιού. Είναι προτιμότερο να οριστούν σαφή και σταθερά όρια με συνέπεια, χωρίς συναισθηματική φόρτιση.

• Συζήτηση γύρω από το περιεχόμενο που βλέπει το παιδί

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης και κατανόησης των μηνυμάτων που λαμβάνει.
Τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια για να κατανοήσουν τι βλέπουν και να ξεχωρίσουν τη φαντασία από την πραγματικότητα, αλλά και τα θετικά από τα αρνητικά πρότυπα. Οι ερωτήσεις του τύπου «Τι σου έκανε εντύπωση;» ή «Τι πιστεύεις για αυτό που είδες;» είναι απλές και ουσιαστικές.

• Συνδημιουργία “συμφωνίας οικογενειακής οθόνης”

Καθορισμός κοινών κανόνων για τον χρόνο και το είδος του περιεχομένου.
Όταν τα παιδιά συμμετέχουν στη δημιουργία των κανόνων, είναι πιο πιθανό να τους τηρήσουν. Μια οικογενειακή συμφωνία ενδυναμώνει το αίσθημα ευθύνης και μειώνει τις εντάσεις.

• Προώθηση εναλλακτικών δραστηριοτήτων

Παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους, ανάγνωση, τέχνη, οικογενειακές δραστηριότητες.
Όσο πιο ποικιλόμορφες και ενδιαφέρουσες είναι οι άλλες επιλογές, τόσο λιγότερο «αναγκαία» φαίνεται η οθόνη. Τα παιδιά χρειάζονται ευκαιρίες να κινηθούν, να δημιουργήσουν και να κοινωνικοποιηθούν.

• Διατήρηση θετικού προτύπου από τους ίδιους τους γονείς

Η συμπεριφορά των γονέων αποτελεί πρότυπο για τα παιδιά.
Αν οι γονείς είναι συνεχώς με ένα κινητό στο χέρι, το παιδί θα θεωρήσει φυσιολογική αυτή τη στάση. Η ισορροπημένη χρήση οθονών από τους ενήλικες δείχνει τον δρόμο.

• Καθιέρωση “οικογενειακού χρόνου χωρίς οθόνη”

Π.χ. βραδιές επιτραπέζιων παιχνιδιών ή κουβέντας χωρίς κινητά.
Οι οικογενειακές στιγμές χωρίς οθόνες βοηθούν στη σύσφιξη των σχέσεων, ενισχύουν την επικοινωνία και μειώνουν την εξάρτηση από την τεχνολογία.

• Ενίσχυση της αυτορρύθμισης στα μεγαλύτερα παιδιά

Ενθάρρυνση να αναγνωρίζουν πότε η χρήση της οθόνης δεν τα ωφελεί.
Σταδιακά, τα παιδιά πρέπει να μάθουν να βάζουν όρια μόνα τους. Αυτό γίνεται με συζήτηση, προβληματισμό και παραδείγματα. Η ικανότητα της αυτορρύθμισης είναι ουσιαστική για την ψηφιακή ωριμότητα.

Η χρήση οθονών στην καθημερινότητα των παιδιών είναι πλέον αναπόφευκτη. Ο ρόλος των γονέων δεν είναι να αποκόψουν τα παιδιά από την τεχνολογία, αλλά να τους μάθουν πώς να τη χρησιμοποιούν με μέτρο, σκοπό και επίγνωση. Με σταθερότητα, κατανόηση και θετικά πρότυπα, η τεχνολογία μπορεί να γίνει εργαλείο μάθησης και όχι πηγή συγκρούσεων. Η ουσία δεν είναι να κρύψουμε την οθόνη, αλλά να «φωτίσουμε» τον δρόμο για υπεύθυνη χρήση της.

Βιβλιογραφία

American Academy of Pediatrics. (2016). Media and young minds. Pediatrics, 138(5), e20162591.

Lauricella, A. R., Wartella, E., & Rideout, V. J. (2015). Young children’s screen time: The complex role of parent and child factors. Journal of Applied Developmental Psychology, 36, 11–17.

Livingstone, S., & Blum-Ross, A. (2020). Parenting for a digital future: How hopes and fears about technology shape children’s lives. Oxford University Press.

Nathanson, A. I. (2001). Mediation of children’s television viewing: Working toward conceptual clarity and common understanding. Communication Yearbook, 25, 115–151.

Radesky, J. S., Schumacher, J., & Zuckerman, B. (2015). Mobile and interactive media use by young children: The good, the bad, and the unknown. Pediatrics, 135(1), 1–3.

Sanders, M. R., Mazzucchelli, T. G., & Ralph, A. (2016). Supporting children’s mental health: Parenting, media, and screen time. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 50(5), 447–450.

Uhls, Y. T., Ellison, N. B., & Subrahmanyam, K. (2017). Benefits and costs of social media in adolescence. Pediatrics, 140(Suppl. 2), S67–S70.