Ψυχική υγεία των επαγγελματιών υγείας: ένα θέμα που συχνά μένει στο περιθώριο

Οι επαγγελματίες υγείας βρίσκονται καθημερινά στην πρώτη γραμμή. Πολύωρες βάρδιες, επείγοντα περιστατικά και συνεχής επαφή με τον ανθρώπινο πόνο και την αγωνία αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς τους. Καλούνται συχνά να διαχειριστούν καταστάσεις με εξαιρετικά υψηλό συναισθηματικό φορτίο. Μπορεί να χρειαστεί να ανακοινώσουν σε έναν άνθρωπο ότι πάσχει από καρκίνο ή άλλη σοβαρή, απειλητική για τη ζωή νόσο, να ενημερώσουν μια οικογένεια ότι έχασε το αγαπημένο της πρόσωπο, ή να σταθούν δίπλα σε ασθενείς που υποφέρουν, γνωρίζοντας ότι οι θεραπευτικές επιλογές είναι περιορισμένες. 

Τα τελευταία χρόνια, πολλοί επαγγελματίες υγείας έρχονται αντιμέτωποι και με επιπλέον στρεσογόνες εμπειρίες, όπως η βία στον χώρο εργασίας ή ο φόβος νομικών επιπτώσεων. Όταν το στρες δεν είναι παροδικό αλλά παρατείνεται στον χρόνο, μπορεί να οδηγήσει σε επαγγελματική εξουθένωση (burnout), μια κατάσταση χρόνιου εργασιακού στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Η εξουθένωση συχνά εκδηλώνεται ως έντονη συναισθηματική κόπωση, αποστασιοποίηση από τους ασθενείς και αίσθημα μειωμένης αποτελεσματικότητας ή νοήματος στη δουλειά.

Η πανδημία COVID-19 έκανε αυτές τις συνθήκες ακόμη πιο απαιτητικές, ζητώντας από πολλούς να αντέξουν πολύ περισσότερα απ’ όσα ήταν ήδη δύσκολο να αντέξουν.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι σπάνιο να εμφανίζονται συμπτώματα όπως άγχος, καταθλιπτική διάθεση, σωματικά ενοχλήματα χωρίς σαφή ιατρική εξήγηση, μετατραυματικό στρες ή ακόμη και σκέψεις θανάτου. Πρόκειται για αντιδράσεις σε συνθήκες παρατεταμένης πίεσης και όχι για προσωπική αδυναμία.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναγνωρίσει ότι οι επαγγελματίες υγείας αποτελούν ομάδα αυξημένου κινδύνου για προβλήματα ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα όσοι εργάζονται στη δημόσια υγεία, στην πρωτοβάθμια φροντίδα, στα επείγοντα και στις μονάδες εντατικής θεραπείας. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια, από φόβο μήπως στιγματιστούν ή θεωρηθεί ότι «δεν αντέχουν».

Οι συνέπειες της ψυχικής επιβάρυνσης δεν περιορίζονται μόνο στο άτομο. Όταν οι άνθρωποι που φροντίζουν τους άλλους εξαντλούνται ψυχικά, αυξάνονται οι απουσίες από την εργασία, η επαγγελματική εξουθένωση και η σκέψη αποχώρησης από το επάγγελμα. Το αποτέλεσμα επηρεάζει όχι μόνο τους ίδιους, αλλά και τις δομές υγείας και, τελικά, όλους μας.

Συχνά ξεχνάμε την υγεία, και ιδιαίτερα την ψυχική υγεία, των επαγγελματιών υγείας. Υποθέτουμε ότι «αντέχουν», ότι «έχουν συνηθίσει», ότι «αυτή είναι η δουλειά τους». Στην πραγματικότητα, όμως, οι επαγγελματίες υγείας είναι άνθρωποι που εκτίθενται καθημερινά σε έντονη πίεση, απώλειες, ευθύνη και ανθρώπινο πόνο, συχνά χωρίς τον χρόνο ή τον χώρο να φροντίσουν τον εαυτό τους.

Γι’ αυτό χρειάζεται να μιλάμε ανοιχτά για την ψυχική υγεία τους και να κανονικοποιούμε αυτές τις εμπειρίες, χωρίς ενοχή και χωρίς στιγματισμό. Να δημιουργούμε συνθήκες όπου η αναζήτηση υποστήριξης δεν θεωρείται αδυναμία, αλλά αναγκαίο και θεμιτό κομμάτι της επαγγελματικής και ανθρώπινης αντοχής. Είναι προϋπόθεση για να μπορούν να συνεχίσουν να φροντίζουν τους άλλους, χωρίς να χάνουν τον εαυτό τους στη διαδρομή.

Ενδεικτική Βιβιογραφία

Cooper, M., & Major, S. (2024). The mental health of healthcare workers: Navigating the new normal. Healthcare Quarterly, 27(2), 22–27.

Hall, L. H., Johnson, J., Watt, I., Tsipa, A., & O’Connor, D. B. (2016). Healthcare staff wellbeing, burnout, and patient safety: A systematic review. PLOS ONE, 11(7), e0159015.

Gray, P., Senabe, S., Naicker, N., Kgalamono, S., Yassi, A., & Spiegel, J. M. (2023). Workplace-based organizational interventions promoting mental health and happiness among healthcare workers: A realist review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(4), 3315.

Salvagioni, D. A. J., Melanda, F. N., Mesas, A. E., González, A. D., Gabani, F. L., & Andrade, S. M. (2017). Physical, psychological and occupational consequences of job burnout: A systematic review of prospective studies. PLOS ONE, 12(10), e0185781.

Sikaras, C., Ilias, I., Tselebis, A., Pachi, A., Zyga, S., Tsironi, M., Gil, A. P. R., & Panagiotou, A. (2022). Nursing staff fatigue and burnout during the COVID-19 pandemic in Greece. AIMS Public Health, 9(1), 94–105.