Παιδιά και Οθόνες: Πόσο Είναι Πραγματικά Πολύ;

Η τεχνολογία είναι πλέον μέρος της καθημερινότητάς μας, και φυσικά, αυτό ισχύει και για τα παιδιά. Από πολύ μικρή ηλικία, τα παιδιά έρχονται σε επαφή με οθόνες, κάτι που σε μεγάλο βαθμό αντικατοπτρίζει τον τρόπο ζωής όλων μας σήμερα. Τα τελευταία χρόνια, όμως, πολλοί ειδικοί έχουν αρχίσει να ανησυχούν για το πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά μπροστά σε οθόνες. Και αυτή η ανησυχία δεν βασίζεται σε φόβο για την τεχνολογία, αλλά σε πλήθος ερευνών που δείχνουν ότι η υπερβολική χρήση μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του παιδιού , όχι μόνο γνωστικά, αλλά και κοινωνικά και συναισθηματικά.

Οι πιο πρόσφατες συστάσεις από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO, 2019, ανανεωμένες το 2022) και την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP, 2023) παρέχουν σαφείς κατευθύνσεις για την καθημερινή χρήση οθονών, διαφοροποιώντας τις ανάλογα με την ηλικία του παιδιού:

Βρέφη 0–2 ετών:

Για τα βρέφη κάτω των 2 ετών, η έκθεση σε οθόνες δεν συνιστάται καθόλου, με μοναδική εξαίρεση τις βιντεοκλήσεις με συγγενικά πρόσωπα. Έρευνες έχουν δείξει ότι η έκθεση σε ψηφιακές εικόνες σε αυτή την ηλικία συνδέεται με καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Παιδιά 3–5 ετών:

Σε αυτή την ηλικία, επιτρέπεται έως μία ώρα την ημέρα οθόνης, υπό την προϋπόθεση ότι το περιεχόμενο είναι εκπαιδευτικό και κατάλληλο για την ηλικία και ότι το παιδί παρακολουθεί μαζί με ενήλικα που εξηγεί, ενθαρρύνει ερωτήσεις και συμμετέχει ενεργά.

Παιδιά 6–12 ετών:

Η χρήση οθονών για ψυχαγωγία συνιστάται να περιορίζεται σε έως δύο ώρες ημερησίως, εξαιρουμένων των σχολικών δραστηριοτήτων. Η ανεξέλεγκτη χρήση σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για παχυσαρκία, διαταραχές ύπνου και γνωστικές δυσκολίες.

Έφηβοι 13–18 ετών:

Αν και οι ανάγκες αυξάνονται, η συνολική έκθεση στις οθόνες (μαζί με το σχολείο) δεν θα πρέπει να ξεπερνά τις τέσσερις ώρες την ημέρα. Η χρήση των social media συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και κοινωνικής απομόνωσης.

Η ποιότητα του περιεχομένου, ο σκοπός της χρήσης, η παρουσία ή απουσία ενήλικα και η συναισθηματική κατάσταση του παιδιού είναι κρίσιμοι παράγοντες. Η ίδια ώρα οθόνης μπορεί να είναι ωφέλιμη ή επιβλαβής, ανάλογα με τα παραπάνω.

Η ανεξέλεγκτη χρήση οθονών επιδρά σε βασικές πτυχές της ανάπτυξης: α) διαταράσσει τον ύπνο μέσω μείωσης της μελατονίνης, β) περιορίζει τη φυσική δραστηριότητα και αυξάνει τη σωματική κόπωση, γ) μειώνει την κοινωνική αλληλεπίδραση και την ανάπτυξη συναισθηματικής κατανόησης.

Η λύση δεν βρίσκεται στην απαγόρευση αλλά στη συνοδεία.  Οι γονείς μπορούν να ορίσουν ζώνες χωρίς οθόνη, να αποφύγουν τη χρήση ως ανταμοιβή ή τιμωρία και να ενισχύσουν τη συζήτηση γύρω από το περιεχόμενο που παρακολουθεί το παιδί.

Περισσότερες στρατηγικές θα συζητηθούν σε επόμενο άρθρο.

Κλείνοντας, κάθε οικογένεια έχει τις δικές της ανάγκες και ρυθμούς. Όμως όλα τα παιδιά έχουν κοινή ανάγκη: όρια, συναισθηματική σύνδεση και ουσιαστική επαφή με τους σημαντικούς ενήλικες στη ζωή τους.

Βιβλιογραφία

American Academy of Pediatrics. (2023). Media and young minds. https://publications.aap.org

Barr, R., Zack, E., Garcia, A., & Muentener, P. (2010). Infants’ attention and responsiveness to television increases with prior exposure and parental interaction. Infant Behavior and Development, 33(1), 28–36.

Madigan, S., Browne, D., Racine, N., Mori, C., & Tough, S. (2019). Association between screen time and children’s performance on a developmental screening test. JAMA Pediatrics, 173(3), 244–250.

Radesky, J. S., Schumacher, J., & Zuckerman, B. (2020). Mobile and interactive media use by young children: The good, the bad, and the unknown. Pediatrics, 135(1), 1–3.

Twenge, J. M., Joiner, T. E., Rogers, M. L., & Martin, G. N. (2018). Increases in depressive symptoms, suicide-related outcomes, and suicide rates among U.S. adolescents after 2010 and links to increased new media screen time. Clinical Psychological Science, 6(1), 3–17.

World Health Organization. (2019). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. World Health Organization.