Οικογενειακή κατάσταση και κίνδυνος για άνοια

Κάποιες έρευνες έχουν δείξει πως οι άνθρωποι που είναι παντρεμένοι έχουν μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια, σε σύγκριση με όσους είναι χήροι ή έμειναν ανύπαντροι σε όλη τους τη ζωή. Οι τελευταίες δύο ομάδες, μάλιστα, συχνά δεν διαγιγνώσκονται εγκαίρως στην κλινική πράξη.

Η οικογενειακή κατάσταση φαίνεται να επηρεάζει την υγεία του εγκεφάλου κυρίως μέσα από την καθημερινή κοινωνική επαφή. Η συχνή αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους «ενδυναμώνει» το γνωστικό απόθεμα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αντισταθμίζει βλάβες και να διατηρεί τη μνήμη και τη λειτουργικότητα.

Ο γάμος μπορεί να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για κοινωνική επαφή και υποστήριξη, αλλά και να μειώσει ανθυγιεινές συνήθειες. Για παράδειγμα έχει φανεί πως οι παντρεμένοι, σε σχέση με τους ανύπαντρους, καπνίζουν λιγότερο, καταναλώνουν μικρότερες ποσότητες αλκοόλ, τρώνε πιο ισορροπημένα γεύματα και έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να ασκούνται τακτικά. Επιπλέον, είναι πιο πιθανό να κάνουν προληπτικούς ιατρικούς ελέγχους και να ακολουθούν ιατρικές οδηγίες, συμβάλλοντας έτσι στη συνολική προστασία της υγείας τους.

Αντίθετα, η απώλεια συντρόφου ή το διαζύγιο μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο άνοιας λόγω του στρες, το οποίο έχει αρνητική επίδραση στη λειτουργία του εγκεφάλου. Η χηρεία φαίνεται να είναι πιο στρεσογόνα από το διαζύγιο, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί οι χήροι παρουσιάζουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε σχέση με τους διαζευγμένους.

Σε παλαιότερες κοινωνίες, ο γάμος θεωρούνταν σχεδόν απαραίτητος. Άνθρωποι που είχαν δυσκολίες στην επικοινωνία, λιγότερη ευελιξία στη σκέψη ή χαμηλότερο «γνωστικό απόθεμα» (δηλαδή λιγότερη ανθεκτικότητα και στρατηγικές για να αντιμετωπίζουν νοητικές απαιτήσεις) ήταν πιθανό να μην παντρευτούν.

Αυτά τα ίδια χαρακτηριστικά —δυσκολίες στην επικοινωνία, περιορισμένη προσαρμοστικότητα και χαμηλότερο γνωστικό απόθεμα— συνδέονται και με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας αργότερα στη ζωή. Άρα, οι ανύπαντροι παλαιότερων γενεών μπορεί να είχαν εξαρχής μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια, όχι λόγω του ότι ήταν ανύπαντροι, αλλά λόγω των προσωπικών ή γνωστικών χαρακτηριστικών τους.

Σήμερα, όμως, το να παραμένει κάποιος ανύπαντρος είναι πολύ πιο κοινή και κοινωνικά αποδεκτή επιλογή. Οι νεότερες γενιές ανύπαντρων δεν φαίνεται να συγκεντρώνουν τα ίδια χαρακτηριστικά που συνδέονται με χαμηλό γνωστικό απόθεμα, οπότε ο αυξημένος κίνδυνος που έβλεπαν οι παλαιότερες μελέτες έχει μειωθεί. 

Συνολικά, φαίνεται ότι η ίδια η οικογενειακή κατάσταση δεν είναι το μόνο που παίζει ρόλο, και  η πρόληψη δεν αφορά μόνο τους ανύπαντρους, αλλά όλους μας. Μεταξύ άλλων η συνεχής μάθηση, η φροντίδα της σωματικής υγείας και η καλλιέργεια ουσιαστικών κοινωνικών σχέσεων αποτελούν επένδυση για τον εγκέφαλό μας.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

Fuller, T. D., & Tech, V. (2010). Relationship status, health, and health behavior: An examination of cohabiters and commuters. Sociological Perspectives, 53(2), 221–245. 

Johansson, L., Guo, X., Hällström, T., et al. (2013). Common psychosocial stressors in middle-aged women related to longstanding distress and increased risk of Alzheimer’s disease: A 38-year longitudinal population study. BMJ Open, 3(9), e003142. 

Joung, I. M., Stronks, K., van de Mheen, H., et al. (1995). Health behaviours explain part of the differences in self-reported health associated with partner/marital status in The Netherlands. Journal of Epidemiology & Community Health, 49(5), 482–488. 

Kuiper, J. S., Zuidersma, M., Oude Voshaar, R. C., et al. (2015). Social relationships and risk of dementia: A systematic review and meta-analysis of longitudinal cohort studies. Ageing Research Reviews, 22, 39–57. 

Manzoli, L., Villari, P., Pirone, G. M., et al. (2007). Marital status and mortality in the elderly: A systematic review and meta-analysis. Social Science & Medicine, 64(1), 77–94. 

Rothman, S. M., & Mattson, M. P. (2010). Adverse stress, hippocampal networks, and Alzheimer’s disease. Neuromolecular Medicine, 12(1), 56–70. 

Sommerlad, A., Ruegger, J., Singh-Manoux, A., Lewis, G., & Livingston, G. (2018). Marriage and risk of dementia: Systematic review and meta-analysis of observational studies. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 89(3), 231–238.