Επιλόχεια Κατάθλιψη: Όσα Πρέπει να Γνωρίζουμε

Τι είναι η επιλόχεια κατάθλιψη;

Η επιλόχεια κατάθλιψη είναι μια μορφή κλινικής κατάθλιψης που εμφανίζεται σε γυναίκες μετά τον τοκετό. Συνήθως εκδηλώνεται μέσα στον πρώτο μήνα, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και αρκετούς μήνες αργότερα. Αφορά περίπου 1 στις 10 γυναίκες και συνοδεύεται από δύσκολα συναισθήματα, αίσθημα ακαταλληλότητας ή απομόνωσης.

Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε: η επιλόχεια κατάθλιψη δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα. Είναι μια πραγματική ψυχική διαταραχή που χρήζει προσοχής και φροντίδας.

Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;

• Συνεχής θλίψη ή ευερεθιστότητα
• Κλάμα χωρίς προφανή λόγο
• Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλιά ήταν ευχάριστες
• Διαταραχές στον ύπνο και την όρεξη
• Αισθήματα ενοχής, ανεπάρκειας, αναξιότητας (“δεν είμαι καλή μαμά”)
• Απόσυρση από το περιβάλλον
• Έντονη ανησυχία για την υγεία του μωρού
• Δυσκολία στο συναισθηματικό δέσιμο με το βρέφος
• Αίσθημα απελπισίας – «δεν θα αλλάξει ποτέ αυτό»
• Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις: σκέψεις αυτοκτονίας

Είναι όμως φυσιολογικό να είναι κάποια αναστατωμένη μετά τον τοκετό;

Ναι, είναι απόλυτα φυσιολογικό. Πολλές γυναίκες νιώθουν ψυχική φόρτιση τις πρώτες μέρες. Αυτό το φαινόμενο λέγεται επιλόχεια θλίψη (baby blues) και αφορά έως και το 80% των γυναικών. Περιλαμβάνει ευαισθησία, συγκινησιακή αστάθεια, κόπωση και ευερεθιστότητα. Συνήθως εμφανίζεται από την 1η έως την 14η ημέρα και κορυφώνεται μεταξύ 3ης και 7ης ημέρας.

Το baby blues περνάει μόνο του, χωρίς θεραπεία, και δεν επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργικότητα. Όταν όμως τα συμπτώματα επιμένουν ή χειροτερεύουν, μπορεί να εξελιχθεί σε επιλόχειο κατάθλιψη.

Τι προκαλεί την επιλόχεια κατάθλιψη;

Δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος. Πρόκειται για έναν συνδυασμό βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων:

• Ορμονικές μεταβολές
• Προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό ψυχικής νόσου
• Παρατεταμένη επιλόχεια θλίψη
• Επιπλοκές στην εγκυμοσύνη ή τον τοκετό
• Μη προγραμματισμένη εγκυμοσύνη
• Έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος
• Γεγονότα ζωής (π.χ. απώλειες, ανεργία)

Τι μπορούν να προσέξουν οι κοντινοί άνθρωποι;

Αν δείτε κάποια από τα παρακάτω σημάδια, είναι καλό να σταθείτε δίπλα της με κατανόηση:

• Συχνό κλάμα ή απόσυρση
• Φράσεις όπως «είμαι άχρηστη» ή «δεν μπορώ»
• Δυσκολία να φροντίσει το μωρό
• Παραμέληση προσωπικής υγιεινής
• Απώλεια ενδιαφέροντος για όσα κάποτε την ευχαριστούσαν
• Διαρκής ανησυχία για το μωρό

Πώς να προσεγγίσουμε μια γυναίκα με επιλόχειο κατάθλιψη;

Ας ξεκινήσουμε με το τι να ΜΗΝ πούμε:

• «Μα έχεις ένα υγιέστατο μωράκι!»
• «Και άλλες έχουν γεννήσει, μην κάνεις έτσι»
• «Σταμάτα να κλαις μπροστά στο παιδί»

Αυτές οι εκφράσεις, όσο καλοπροαίρετες κι αν είναι, μπορεί να προκαλέσουν ενοχή και απομόνωση.

Αντί γι’ αυτό, δοκιμάστε να πείτε:

• «Πώς είσαι;»
• «Τι θα σε βοηθούσε αυτή τη στιγμή;»
• «Δεν φταις εσύ. Πολλές γυναίκες το περνούν, απλώς δεν το λένε.»
• «Είμαι εδώ για σένα»

Η φροντίδα μπορεί να είναι και πρακτική: βοήθεια στο σπίτι, babysitting, μαγείρεμα, μικρές καθημερινές διευκολύνσεις.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η επιλόχεια κατάθλιψη είναι αντιμετωπίσιμη! Η θεραπεία εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων:

• Ήπια περιστατικά: Ψυχολογική υποστήριξη, συμβουλευτική, οικογενειακή στήριξη
• Μέτρια έως σοβαρά περιστατικά: Ψυχοθεραπεία (π.χ. Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία) και, όταν χρειάζεται, αντικαταθλιπτικά φάρμακα που είναι ασφαλή και στον θηλασμό

Με τη σωστή υποστήριξη, 90% των γυναικών αναρρώνουν μέσα στα δύο πρώτα χρόνια.

Γιατί κάποιες γυναίκες δεν ζητούν βοήθεια;

Πολλές φορές οι γυναίκες:

• Δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα
• Νιώθουν ντροπή ή φόβο ότι θα θεωρηθούν “ανίκανες μητέρες”
• Φοβούνται τις επιδράσεις της φαρμακευτικής αγωγής στον θηλασμό
• Δεν έχουν πρόσβαση σε ειδικούς (ιδίως σε μικρές πόλεις)

Όμως η σιωπή δεν είναι λύση. Υπάρχουν επιλογές, υπάρχουν τρόποι.

Τι συμβαίνει αν δεν αντιμετωπιστεί;

Η μη θεραπευμένη επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει:

• Τη σωματική και ψυχική υγεία της μητέρας
• Τη σχέση της με το παιδί και τον σύντροφο
• Την ανάπτυξη του παιδιού (συναισθηματική, γνωστική, συμπεριφορική)
• Την κοινωνική και επαγγελματική λειτουργικότητα της γυναίκας

Τι είναι η επιλόχεια ψύχωση;

Εμφανίζεται περίπου σε 1 στις 1000 γυναίκες και μπορεί να εκδηλωθεί μέσα στις πρώτες εβδομάδες. Περιλαμβάνει:

• Ψευδαισθήσεις (ακουστικές, οπτικές)
• Παραληρητικές σκέψεις ή φόβους
• Έντονη διέγερση ή σύγχυση
• Εναλλαγές μανίας και κατάθλιψης
• Σκέψεις αυτοκτονίας ή και επιθετικότητας

Απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση και δεν πρέπει να συγχέεται με την κατάθλιψη.

Ένα μήνυμα σε κάθε άτομο που διαβάζει αυτές τις γραμμές:

Η μητρότητα δεν είναι μόνο χαρά. Φέρνει και φόβο, ενοχές, κόπωση, μοναξιά. Δεν είσαι αχάριστη. Δεν είσαι ακατάλληλη. Δεν είσαι μόνη.

Μίλησε. Ζήτησε βοήθεια. Υπάρχει τρόπος. Υπάρχει ελπίδα.

Αν διστάζεις να μιλήσεις στην οικογένειά σου, απευθύνσου σε έναν επαγγελματία υγείας: γυναικολόγο, παιδίατρο ή ψυχολόγο. Θα σε κατευθύνουν με ασφάλεια και κατανόηση.

Μπορείτε επίσης να παρακολουθήσετε απόσπασμα της εκπομπής “Θέλω την Υγεία μου” στον παρακάτω σύνδεσμο

Βιβλιογραφία:

Beck, C. T. (2001). Predictors of postpartum depression: An update. Nursing Research, 50(5), 275–285. https://doi.org/10.1097/00006199-200109000-00004

Beck, C. T. (2002). Postpartum depression: A metasynthesis. Qualitative Health Research, 12(4), 453–472. https://doi.org/10.1177/104973202129120016

Bloch, M., Daly, R. C., & Rubinow, D. R. (2003). Endocrine factors in the etiology of postpartum depression. Comprehensive Psychiatry, 44(3), 234–246. https://doi.org/10.1016/S0010-440X(03)00034-8

Dennis, C. L., & Dowswell, T. (2013). Psychosocial and psychological interventions for preventing postpartum depression. Cochrane Database of Systematic Reviews, (2). https://doi.org/10.1002/14651858.CD001134.pub3

Letourneau, N. L., Dennis, C. L., Cosic, N., & Linder, J. (2007). The effect of perinatal depression treatment for mothers on parenting and child development: A systematic review. Depression and Anxiety, 24(7), 531–538. https://doi.org/10.1002/da.20224

O’Hara, M. W., & McCabe, J. E. (2013). Postpartum depression: Current status and future directions. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 379–407. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185612

O’Hara, M. W., & Wisner, K. L. (2014). Perinatal mental illness: Definition, description and aetiology. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, 28(1), 3–12. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2013.09.002

Payne, J. L., & Maguire, J. (2019). Pathophysiological mechanisms implicated in postpartum depression. Frontiers in Neuroendocrinology, 52, 165–180. https://doi.org/10.1016/j.yfrne.2018.12.001

Robertson, E., Grace, S., Wallington, T., & Stewart, D. E. (2004). Antenatal risk factors for postpartum depression: A synthesis of recent literature. General Hospital Psychiatry, 26(4), 289–295. https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2004.02.006

Shorey, S., Chee, C. Y. I., Ng, E. D., Chan, Y. H., San Tam, W. W., & Chong, Y. S. (2018). Prevalence and incidence of postpartum depression among healthy mothers: A systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 104, 235–248. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2018.08.001

Slomian, J., Honvo, G., Emonts, P., Reginster, J. Y., & Bruyère, O. (2019). Consequences of maternal postpartum depression: A systematic review of maternal and infant outcomes. Women’s Health, 15, 1745506519844044. https://doi.org/10.1177/1745506519844044

Stewart, D. E., & Vigod, S. N. (2016). Postpartum depression: Pathophysiology, treatment, and emerging therapeutics. Annual Review of Medicine, 67, 231–245. https://doi.org/10.1146/annurev-med-111314-035623

Yonkers, K. A., Vigod, S., & Ross, L. E. (2009). Diagnosis, pathophysiology, and management of mood disorders in pregnant and postpartum women. Obstetrics and Gynecology, 114(3), 703–713. https://doi.org/10.1097/AOG.0b013e3181b6ae8b