Μπορεί κάποιος με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή να βλάψει τον εαυτό του ή άλλους;

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) είναι μια διαταραχή που συχνά παρερμηνεύεται. Πολλοί άνθρωποι που τη βιώνουν φοβούνται να μιλήσουν για τις σκέψεις τους, γιατί ανησυχούν ότι θα παρεξηγηθούν ή ότι οι άλλοι θα πιστέψουν πως μπορούν να κάνουν πράξη αυτό που σκέφτονται. Στην πραγματικότητα, όμως, οι παρείσακτες σκέψεις στην ΙΨΔ δεν σημαίνουν πρόθεση για βία ή αυτοκαταστροφή. Αντιθέτως, είναι σκέψεις που τρομάζουν βαθιά το ίδιο το άτομο.

Οι παρείσακτες σκέψεις δεν είναι επικίνδυνες

Στην ΙΨΔ, ο εγκέφαλος παράγει σκέψεις που είναι ξένες, ανεπιθύμητες και συχνά αντίθετες με τις αξίες του ανθρώπου. Μια μητέρα μπορεί να σκέφτεται «μήπως κάνω κακό στο μωρό μου» ή ένας άνθρωπος «μήπως βλάψω κάποιον χωρίς να το θέλω». Αυτές οι σκέψεις δεν σημαίνουν επιθυμία,  είναι έκφραση φόβου, όχι πρόθεσης.
Το άτομο δεν θέλει να κάνει κακό, τρομάζει στην ιδέα και προσπαθεί να την αποδιώξει. Όσο περισσότερο όμως προσπαθεί να τη διώξει, τόσο ενισχύεται η ένταση και η ενοχή. Αυτός ο φαύλος κύκλος είναι που προκαλεί βασανιστική δυσφορία, όχι κάποια επικινδυνότητα.

Οι σκέψεις επιθετικότητας δεν είναι σχέδιο βλάβης

Είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε τις ιδεοληψίες βλάβης από τον πραγματικό κίνδυνο.
Ένας άνθρωπος με ΙΨΔ που σκέφτεται «μήπως πηδήξω από το μπαλκόνι» ή «μήπως μαχαιρώσω κάποιον» δεν θέλει να το κάνει, στην πραγματικότητα, η σκέψη τον τρομάζει τόσο πολύ που συχνά αποφεύγει μαχαίρια, μπαλκόνια ή οτιδήποτε θα μπορούσε να θεωρηθεί επικίνδυνο. Αυτές οι αποφυγές είναι μορφή προστασίας και φόβου, όχι επιθυμίας για βία.

Η σημασία της αξιολόγησης από ειδικό

Παρότι οι παρείσακτες σκέψεις δεν σημαίνουν πρόθεση βλάβης, κάθε άνθρωπος που βιώνει έντονη δυσφορία, φόβο ή αίσθηση απελπισίας χρειάζεται έγκαιρη αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Οι ειδικοί μπορούν να ξεχωρίσουν εάν οι σκέψεις αποτελούν μέρος της ΙΨΔ ή αν συνυπάρχουν άλλοι παράγοντες που χρειάζονται υποστήριξη.
Η ανοιχτή συζήτηση με ψυχολόγο ή ψυχίατρο είναι καθοριστική για την ασφάλεια και την ανακούφιση του ατόμου.

Με λίγα λόγια

Οι άνθρωποι με ΙΨΔ δεν είναι επικίνδυνοι  ούτε για τους άλλους, ούτε για τον εαυτό τους, εξαιτίας των σκέψεών τους.
Αυτό που τους βασανίζει είναι ο φόβος μήπως κάνουν κακό, όχι η επιθυμία να το κάνουν.
Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή θεραπευτική παρέμβαση μειώνουν θεαματικά το άγχος, την ενοχή και τον κίνδυνο αυτοτραυματισμού.

Αν αναγνωρίζεις τέτοιες σκέψεις στον εαυτό σου, μίλησε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Η συζήτηση δεν σημαίνει κίνδυνο, σημαίνει φροντίδα. Υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι να μειωθεί το άγχος και να ξαναβρείς αίσθηση ασφάλειας και ηρεμίας.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Οι σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικών σκέψεων και συμπεριφορών, παρόμοιο με αυτόν άλλων σοβαρών ψυχικών διαταραχών. Ωστόσο, ο κίνδυνος φαίνεται να προκύπτει από παράγοντες που συχνά συνυπάρχουν, όπως η κατάθλιψη και η έντονη απελπισία. Η ένταση των συμπτωμάτων και ορισμένες μορφές εμμονών μπορεί να σχετίζονται με μεγαλύτερη επιβάρυνση, αλλά το πιο κρίσιμο στοιχείο φαίνεται να είναι η συνολική ψυχική κατάσταση του ατόμου. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση της κατάθλιψης αποτελεί βασικό παράγοντα για τη μείωση του κινδύνου και τη στήριξη του ατόμου.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

Angelakis, I., Gooding, P., Tarrier, N., & Panagioti, M. (2015). Suicidality in obsessive compulsive disorder (OCD): a systematic review and meta-analysis. Clinical psychology review, 39, 1-15.

Breet, E., Kidd, M., McGregor, N. W., Stein, D. J., & Lochner, C. (2019). Suicide ideation and attempts in obsessive-compulsive disorder. Annals of Clinical Psychiatry, 31(2), 2-9.

Prakash Kamath, D. P. M., Reddy, Y., & Kandavel, T. (2007). Suicidal behavior in obsessive-compulsive disorder. J Clin Psychiatry, 68(11), 1741-1750.

Veale, D., Freeston, M., Krebs, G., Heyman, I., & Salkovskis, P. (2009). Risk assessment and management in obsessive–compulsive disorder. Advances in psychiatric treatment, 15(5), 332-343.