Υπογονιμότητα και Ψυχική Υγεία των Γυναικών

Η υπογονιμότητα είναι ένα ζήτημα που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Αν και συχνά αντιμετωπίζεται ως ένα αποκλειστικά ιατρικό πρόβλημα, η πραγματικότητα είναι ότι οι επιπτώσεις της εκτείνονται πολύ πέρα από το σώμα, αγγίζοντας βαθιά την ψυχική υγεία, τις σχέσεις και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που τη βιώνουν. 

Τι είναι η υπογονιμότητα;

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, υπογονιμότητα ορίζεται ως η αδυναμία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από έναν χρόνο τακτικών σεξουαλικών επαφών χωρίς αντισύλληψη. Μπορεί να είναι:

• Πρωτοπαθής υπογονιμότητα, όταν δεν έχει υπάρξει ποτέ εγκυμοσύνη. 
• Δευτεροπαθής υπογονιμότητα, όταν έχει υπάρξει τουλάχιστον μία εγκυμοσύνη στο παρελθόν, αλλά δεν επιτυγχάνεται νέα σύλληψη. 

Παρότι η συζήτηση γύρω από την υπογονιμότητα συνήθως επικεντρώνεται στις ιατρικές εξετάσεις και τις θεραπευτικές επιλογές, ολοένα και περισσότερα ερευνητικά δεδομένα αναδεικνύουν τη σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση που μπορεί να τη συνοδεύει.

Γιατί η υπογονιμότητα επηρεάζει τόσο έντονα την ψυχική υγεία;

Η επιθυμία για απόκτηση παιδιού συνδέεται συχνά με προσωπικές προσδοκίες, αξίες, όνειρα και σχέδια ζωής. Όταν η εγκυμοσύνη δεν έρχεται, πολλές γυναίκες βιώνουν ένα αίσθημα απώλειας που συχνά δεν αναγνωρίζεται κοινωνικά.

Η υπογονιμότητα μπορεί να λειτουργήσει ως μια χρόνια πηγή στρες, καθώς συνοδεύεται από:

• αβεβαιότητα για το μέλλον, 
• επαναλαμβανόμενες απογοητεύσεις, 
• απαιτητικές ιατρικές διαδικασίες, 
• οικονομική επιβάρυνση, 
• κοινωνικές πιέσεις και ερωτήσεις από το περιβάλλον, 
• φόβο ότι το όνειρο της γονεϊκότητας ίσως δεν πραγματοποιηθεί. 

Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι η ζωή τους αρχίζει να οργανώνεται γύρω από κύκλους εξετάσεων, θεραπειών και αναμονής αποτελεσμάτων, γεγονός που συχνά περιορίζει άλλους σημαντικούς τομείς της ζωής τους.

Η σχέση της υπογονιμότητας με το άγχος και την κατάθλιψη

Έρευνες σε χιλιάδες γυναίκες από διάφορες χώρες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες που αντιμετωπίζουν υπογονιμότητα έχουν περισσότερες πιθανότητες να βιώσουν έντονο ψυχολογικό στρες και συμπτώματα κατάθλιψης σε σύγκριση με γυναίκες που δεν αντιμετωπίζουν δυσκολίες σύλληψης. Πολλές αναφέρουν αυξημένο άγχος, στενοχώρια, απογοήτευση και ανησυχία κατά τη διάρκεια της προσπάθειας να αποκτήσουν παιδί ή των θεραπειών γονιμότητας. 

Συγκεκριμένα, η έρευνα έδειξε ότι:

• ο κίνδυνος εμφάνισης ψυχολογικής δυσφορίας είναι περίπου 60% υψηλότερος, 
• ο κίνδυνος εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων είναι περίπου 40% υψηλότερος, 
• σημαντικό ποσοστό γυναικών αναφέρει έντονο άγχος κατά τη διάρκεια της προσπάθειας σύλληψης και των θεραπειών γονιμότητας. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα που αντιμετωπίζει υπογονιμότητα θα εμφανίσει ψυχική διαταραχή. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η ψυχολογική επιβάρυνση είναι συχνή και αξίζει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.

Οι επιπτώσεις στην αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμηση

Σε πολλές κοινωνίες η μητρότητα εξακολουθεί να συνδέεται με κοινωνικές προσδοκίες και αντιλήψεις γύρω από τη γυναικεία ταυτότητα. Για ορισμένες γυναίκες, η δυσκολία σύλληψης μπορεί να συνοδεύεται από σκέψεις όπως:

• «Το σώμα μου με προδίδει.» 
• «Απογοητεύω τον σύντροφό μου.» 
• «Δεν είμαι αρκετή.» 
• «Όλοι προχωρούν μπροστά κι εγώ μένω πίσω.» 

Αυτές οι σκέψεις μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την αυτοεκτίμηση και να ενισχύσουν συναισθήματα ντροπής, ενοχής ή απομόνωσης. 

Η επίδραση στη σχέση του ζευγαριού

Η υπογονιμότητα δεν αφορά μόνο το άτομο αλλά και το ζευγάρι. Οι διαφορετικοί τρόποι διαχείρισης του άγχους, οι απαιτήσεις των θεραπειών και οι συνεχείς προσδοκίες μπορούν να δημιουργήσουν εντάσεις.

Κάποια ζευγάρια αναφέρουν:

• δυσκολία στην επικοινωνία, 
• μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας, 
• αίσθηση ότι η σεξουαλική επαφή γίνεται «υποχρέωση», 
• συγκρούσεις γύρω από τις θεραπευτικές αποφάσεις, 
• διαφορετικούς ρυθμούς συναισθηματικής επεξεργασίας της κατάστασης. 

Παράλληλα, υπάρχουν και ζευγάρια που περιγράφουν ότι η κοινή αντιμετώπιση της πρόκλησης τα έφερε πιο κοντά, ενισχύοντας τη συναισθηματική τους σύνδεση.

Πότε είναι χρήσιμη η ψυχολογική υποστήριξη;

Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητική όταν:

• το άγχος καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της καθημερινότητας, 
• υπάρχουν έντονα συναισθήματα θλίψης ή απελπισίας, 
• οι αποτυχίες των θεραπειών βιώνονται ως προσωπική αποτυχία, 
• η σχέση του ζευγαριού δοκιμάζεται, 
• υπάρχει κοινωνική απόσυρση ή αποφυγή επαφών, 
• η γυναίκα αισθάνεται ότι η ζωή της περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από την προσπάθεια σύλληψης. 

Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει το ιατρικό αποτέλεσμα, μπορεί όμως να βοηθήσει το άτομο να διαχειριστεί αποτελεσματικότερα το στρες, να αναγνωρίσει και να επεξεργαστεί δύσκολα συναισθήματα και να διατηρήσει την ψυχική του ισορροπία κατά τη διάρκεια μιας απαιτητικής περιόδου.

Κλείνοντας

Η υπογονιμότητα δεν αποτελεί ένδειξη προσωπικής αποτυχίας, ούτε καθορίζει την αξία ενός ανθρώπου. Πρόκειται για μια εμπειρία που συχνά συνοδεύεται από έντονα συναισθήματα, αβεβαιότητα και πένθος για όσα κανείς προσδοκούσε να συμβούν διαφορετικά.

Η αναγνώριση της ψυχολογικής επιβάρυνσης αποτελεί ένα σημαντικό βήμα φροντίδας του εαυτού. Όπως ακριβώς η σωματική διάσταση της υπογονιμότητας χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση, έτσι και η ψυχική διάσταση αξίζει χώρο, κατανόηση και υποστήριξη.

Ενδεικτική  Βιβλιογραφία

Batool, S. S., & de Visser, R. O. (2014). Psychosocial and contextual determinants of health among infertile women: A cross-cultural study. Psychology, Health & Medicine, 19(6), 673–679.

Biringer, E., Howard, L. M., Kessler, U., Stewart, R., & Mykletun, A. (2015). Is infertility really associated with higher levels of mental distress in the female population? Results from the North-Trøndelag Health Study and the Medical Birth Registry of Norway. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 36(2), 38–45.

Hazlina, N. H. N., Norhayati, M. N., Bahari, I. S., & Arif, N. A. N. M. (2022). Worldwide prevalence, risk factors and psychological impact of infertility among women: A systematic review and meta-analysis. BMJ Open, 12(3), e057132.

Kiani, Z., & Simbar, M. (2019). Infertility’s hidden and evident dimensions: A concern requiring special attention in Iranian society. Iranian Journal of Public Health, 48(11), 2114–2115.

World Health Organization. (2015). Global prevalence of infertility, infecundity and childlessness. World Health Organization.