Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια πάθηση που αφορά περίπου 1 στις 10 γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Σε αυτή τη νόσο, ιστός παρόμοιος με αυτόν που καλύπτει εσωτερικά τη μήτρα αναπτύσσεται εκτός μήτρας, προκαλώντας έντονο πόνο, ιδιαίτερα κατά την περίοδο.
Το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης γύρω από την ενδομητρίωση επικεντρώνεται στα σωματικά συμπτώματα: τον πόνο, τη δυσκολία στην τεκνοποίηση, τις χειρουργικές επεμβάσεις. Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά, εξίσου σημαντική, που συχνά περνάει απαρατήρητη: η επίδραση στην ψυχική υγεία.
Το άγχος και η κατάθλιψη είναι πολύ συχνά
Οι έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες με ενδομητρίωση εμφανίζουν πολύ πιο συχνά συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Ανάλογα με τη μελέτη, τα ποσοστά αυτά μπορεί να φτάσουν ακόμη και στο 80-90% για το άγχος.
Ο λόγος δεν είναι η ίδια η διάγνωση, αλλά κυρίως ο χρόνιος πόνος που τη συνοδεύει. Όσο πιο έντονος και πιο συχνός είναι ο πόνος, τόσο πιο πιθανό είναι μια γυναίκα να νιώθει αγχωμένη ή να εμφανίζει καταθλιπτική συμπτωματολογία. Αυτό έχει επιβεβαιωθεί και με απεικονιστικές μελέτες εγκεφάλου: σε γυναίκες με χρόνιο πόνο, οι περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τον πόνο εμφανίζονται πιο «ενεργοποιημένες», κάτι που σχετίζεται άμεσα με υψηλότερα επίπεδα άγχους.
Η καθυστέρηση στη διάγνωση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία είναι ότι, κατά μέσο όρο, χρειάζονται 7 έως 10 χρόνια μέχρι μια γυναίκα να λάβει τελικά τη σωστή διάγνωση. Στο διάστημα αυτό, πολλές γυναίκες ακούν ότι ο πόνος τους είναι «φυσιολογικός» ή «υπερβολικός», τόσο από γιατρούς όσο και από το περιβάλλον τους.
Αυτή η συνεχής αμφισβήτηση δεν είναι απλώς ενοχλητική· έχει πραγματικό ψυχολογικό κόστος. Το να μη σε πιστεύουν για κάτι που πραγματικά νιώθεις οδηγεί σε συναισθήματα απομόνωσης, αμφιβολίας για τον εαυτό σου, ακόμη και θυμού.
Το «στίγμα» που κανείς δεν συζητά ανοιχτά
Υπάρχει ένας αόρατος παράγοντας που επιβαρύνει την ψυχική υγεία των γυναικών με ενδομητρίωση: το στίγμα. Αυτό εμφανίζεται με τρεις τρόπους:
- Στίγμα γύρω από την περίοδο, η κοινωνία συχνά θεωρεί τον πόνο κατά την περίοδο κάτι «φυσιολογικό» που πρέπει απλά να αντέξεις.
- Στίγμα γύρω από τον χρόνιο πόνο, επειδή ο πόνος δεν «φαίνεται», πολλοί τον αμφισβητούν.
- Στίγμα γύρω από την υπογονιμότητα, καθώς έως τη μισή γυναίκες με ενδομητρίωση αντιμετωπίζουν δυσκολία στην τεκνοποίηση, κάτι που ακόμη συνοδεύεται από κοινωνικές πιέσεις και σχόλια.
Μια βρετανική έρευνα βρήκε ότι 6 στις 10 γυναίκες καθυστέρησαν να ζητήσουν ιατρική βοήθεια επειδή φοβόντουσαν ότι δεν θα τις πιστέψουν.
Η επίδραση στις σχέσεις και τη σεξουαλική ζωή
Ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή είναι ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα της ενδομητρίωσης, και επηρεάζει σημαντικά τόσο τη γυναίκα όσο και τον/τη σύντροφό της. Δεν είναι όμως μόνο ο σωματικός πόνος που παίζει ρόλο· το άγχος, η κατάθλιψη και το πώς νιώθει κανείς για το σώμα του επηρεάζουν εξίσου τη σεξουαλική ζωή και τη σχέση.
Τι μπορεί να βοηθήσει
Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν πλέον ότι η ψυχολογική υποστήριξη πρέπει να αποτελεί μέρος της φροντίδας για γυναίκες με ενδομητρίωση, όχι κάτι δευτερεύον. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:
- Ψυχολογική υποστήριξη ή ψυχοθεραπεία, παράλληλα με την ιατρική/χειρουργική αντιμετώπιση
- Ενημέρωση και ψυχοεκπαίδευση, ώστε η γυναίκα να κατανοεί τι της συμβαίνει και να μην αισθάνεται μόνη
- Έγκαιρη αναγνώριση συμπτωμάτων άγχους ή κατάθλιψης, ειδικά γύρω από κρίσιμες στιγμές όπως η διάγνωση ή η προσπάθεια τεκνοποίησης
- Στήριξη του ζευγαριού, όταν η νόσος επηρεάζει τη σχέση
Το συμπέρασμα
Η ενδομητρίωση είναι μια πάθηση που αγγίζει το σώμα και την ψυχή ταυτόχρονα. Αν εσύ ή κάποια γυναίκα που γνωρίζεις ζει με ενδομητρίωση και νιώθει κουρασμένη, αγχωμένη ή απομονωμένη, αυτό δεν είναι «στο μυαλό της» -είναι μια αναμενόμενη, τεκμηριωμένη συνέπεια μιας πραγματικής χρόνιας πάθησης. Η φροντίδα του σώματος και της ψυχικής υγείας πρέπει να προχωρούν μαζί, όχι η μία μετά την άλλη.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
ESHRE Endometriosis Guideline Development Group. (2022). Guideline on the management of women with endometriosis. European Society of Human Reproduction and Embryology.
Kocas, H. D., Rubin, L. R., & Lobel, M. (2023). Stigma and mental health in endometriosis. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology: X, 19, Article 100228.
Laganà, A. S., La Rosa, V. L., Rapisarda, A. M. C., Valenti, G., Sapia, F., Chiofalo, B., Rossetti, D., Ban Frangež, H., Vrtačnik Bokal, E., & Vitale, S. G. (2017). Anxiety and depression in patients with endometriosis: Impact and management challenges. International Journal of Women’s Health, 9, 323–330.
Škegro, B., Bjedov, S., Mikuš, M., Mustač, F., Lešin, J., Matijević, V., Ćorić, M., Elveđi Gašparović, V., Medić, F., & Sokol Karadjole, V. (2021). Endometriosis, pain and mental health. Psychiatria Danubina, 33(Suppl. 4), 632–636.
Zippl, A. L., Reiser, E., & Seeber, B. (2024). Endometriosis and mental health disorders: Identification and treatment as part of a multimodal approach. Fertility and Sterility, 121(3), 370–378.
