Άγχος Υγείας: Όταν ο Φόβος για την Ασθένεια Κυριαρχεί στη Ζωή

Το άγχος υγείας είναι μια ψυχολογική κατάσταση όπου το άτομο φοβάται υπερβολικά ότι πάσχει ή ότι θα πάθει κάποια σοβαρή ασθένεια, ακόμη κι αν δεν υπάρχουν ιατρικά ευρήματα που να το δικαιολογούν. Ο φόβος αυτός εμμένει παρά τις διαβεβαιώσεις των γιατρών και τις αρνητικές εξετάσεις, και μπορεί να γίνει εξουθενωτικός.

Τι είναι το Άγχος Υγείας;

Το άτομο με άγχος υγείας:

• Ανησυχεί έντονα για την υγεία του.
• Αντιλαμβάνεται φυσιολογικές σωματικές αισθήσεις (π.χ. ζάλη, ρέψιμο, παλμούς) ως σημάδια σοβαρής ασθένειας.
• Κάνει συχνά ιατρικές εξετάσεις ή, αντίθετα, τις αποφεύγει από φόβο.
• Αναζητά συνεχώς διαβεβαιώσεις ή “γκουγκλάρει” συμπτώματα (συχνά οδηγείται σε κυβερνοχονδρία).

Πώς Επηρεάζει τη Ζωή;

Το άγχος υγείας μπορεί να επηρεάσει:

• Τις καθημερινές δραστηριότητες (δουλειά, φροντίδα του εαυτού).
• Τις σχέσεις με την οικογένεια και τους φίλους, καθώς οι γύρω συχνά εξαντλούνται από τη συνεχή ανησυχία.
• Τη σωματική και ψυχική ευεξία, δημιουργώντας επιπλέον στρες, κατάθλιψη ή απομόνωση.
• Την εργασιακή απόδοση, λόγω απουσιών ή μειωμένης συγκέντρωσης.

Μερικά άτομα επισκέπτονται γιατρούς πολύ συχνά, ενώ άλλα τους αποφεύγουν τελείως. Έρευνες δείχνουν ότι πολλοί μπορεί να κάνουν και τα δύο ανάλογα την περίσταση.

Πώς Προκαλείται;

Οι αιτίες του άγχους υγείας δεν είναι απολύτως σαφείς, αλλά πιθανοί παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Αρνητικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία, όπως ασθένεια ή απώλεια αγαπημένου προσώπου.
• Παρατήρηση γονέων με έντονο άγχος για την υγεία.
• Τραυματικές εμπειρίες ή έντονο στρες στην ενήλικη ζωή.
• Γενετική προδιάθεση.

Κεντρικό ρόλο παίζουν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις όπως:

• «Οτιδήποτε νιώθω στο σώμα μου σημαίνει ότι είμαι άρρωστος.»
• «Αν αρρωστήσω, δεν θα μπορώ να το αντέξω.»
• «Οι γιατροί δεν θα με βοηθήσουν πραγματικά.»

Τι Συμπεριφορές Τροφοδοτούν το Άγχος;

Για να ανακουφίσουν το άγχος τους, πολλά άτομα υιοθετούν συμπεριφορές ασφαλείας όπως:

• Επαναλαμβανόμενους ελέγχους του σώματος.
• Συνεχή αναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυο.
• Συχνή επικοινωνία με γιατρούς ή φροντίζοντες.
• Αποφυγή ερεθισμάτων που σχετίζονται με ασθένεια (νοσοκομεία, ειδήσεις).

Αν και αυτές οι συμπεριφορές ανακουφίζουν προσωρινά, τελικά διαιωνίζουν το πρόβλημα.

Ποια Είναι η Θεραπεία;

Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης του άγχους υγείας. Περιλαμβάνει:

• Ψυχοεκπαίδευση για το τι είναι άγχος υγείας και πώς λειτουργεί.
• Αλλαγή των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και σκέψεων.
• Μείωση των συμπεριφορών ελέγχου και αποφυγής.
• Ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην αβεβαιότητα που σχετίζεται με την υγεία.

Η CBT μπορεί να γίνει διά ζώσης ή διαδικτυακά, με εξαιρετικά αποτελέσματα. Οι βελτιώσεις συνήθως διατηρούνται για 12–18 μήνες ή και περισσότερο.

Πολλοί άνθρωποι βιώνουν τέτοιες σκέψεις και συναισθήματα. Με τη σωστή υποστήριξη και θεραπευτική προσέγγιση, είναι απόλυτα εφικτό να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής του ατόμου.

Για περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να δείτε απόσπασμα από την εκπομπή “Θέλω την Υγεία μου”

Βιβλιογραφία:

Alberts NM, Hadjistavropoulos HD. Parental illness, attachment dimensions, and health beliefs: testing the cognitive-behavioural and interpersonal models of health anxiety. Anxiety Stress Coping. 2014;27(2):216–28. https://doi.org/10.1080/10615806. 2013.835401..

Arnáez S, García-Soriano G, López-Santiago J, Belloch A. Illness-related intrusive thoughts and illness anxiety disorder. Psychol Psychother Theory Res Pract. 2021;94(1):63–80. https://doi.org/10.1111/papt.12267..

Asmundson GJG, Abramowitz JS, Richter AA, Whedon M. Health anxiety: current perspectives and future directions. Curr Psychiatry Rep. 2010;12(4):306–12. https://doi.org/10.1007/ s11920-010-0123-9..

Asmundson GJG, Fergus TA. The concept of health anxiety. In: Hedman-Lagerlöf E, editor. The clinician’s guide to treating health anxiety: diagnosis, mechanisms, and effective treatment. San Diego (US): Elsevier Academic Press; 2019. p. 1–18..

Association AP. Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. 5th ed. Washington, D.C.: American Psychiatric Association; 2013.

Barsky AJ, Fama JM, Bailey ED, Ahern DK. A prospective 4- to 5-year study of DSM-III-R hypochondriasis. Arch Gen Psychiatry. 1998;55(8):737–44. https://doi.org/10.1001/archpsyc.55.8.737..

Carleton RN. Into the unknown: a review and synthesis of contemporary models involving uncertainty. J Anxiety Disord. 2016;39:30–43. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2016.02.007..

Du X, Witthöft M, Zhang T, Shi C, Ren Z. Interpretation bias in health anxiety: a systematic review and meta-analysis. Psychol Med. 2023;53(1):34–45. https://doi.org/10.1017/s0033 291722003427..

Eilenberg T, Frostholm L, Schröder A, Jensen JS, Fink P. Longterm consequences of severe health anxiety on sick leave in treated and untreated patients: analysis alongside a randomised controlled trial. J Anxiety Disord. 2015;32:95–102. https://doi. org/10.1016/j.janxdis.2015.04.001..

Fergus TA, Bardeen JR. Anxiety sensitivity and intolerance of uncertainty: evidence of incremental specificity in relation to health anxiety. Personality Individ Differ. 2013;55(6):640–4. https://doi.org/10.1016/j.paid.2013.05.016..

Fink P, Ørnbøl E, Toft T, Sparle KC, Frostholm L, Olesen F. A new, empirically established hypochondriasis diagnosis. Am J Psychiatry. 2004;161(9):1680–91. https://doi.org/10.1176/appi. ajp.161.9.1680..

Fulton JJ, Marcus DK, Merkey T. Irrational health beliefs and health anxiety. J Clin Psychol. 2011;67(6):527–38. https://doi. org/10.1002/jclp.20769..

Gehrt TB, Frostholm L, Obermann M-L, Berntsen D. Thought characteristics in patients with severe health anxiety: a comparison with obsessive–compulsive disorder and healthy controls. Psychol Conscious Theory Res Pract. 2023;10(1):76–87. https:// doi.org/10.1037/cns0000325..

Gehrt TB, Macoveanu J, Bailey CJ, Fisher PM, Pallesen KJ, Frostholm L. Resting-state connectivity and neural response to emotional images in patients with severe health anxiety: an fMRI study. J Affect Disord. 2023;324:370–8. https://doi.org/ 10.1016/j.jad.2022.12.138..

Hedman-Lagerlöf E, Axelsson E, Andersson E, Ljótsson B, Andreasson A, Lekander M. The impact of exposure-based cognitive behavior therapy for severe health anxiety on self-rated health: Results from a randomized trial. J Psychosom Res. 2017;103:9–14. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2017.09.013..

Marcus DK, Gurley JR, Marchi MM, Bauer C. Cognitive and perceptual variables in hypochondriasis and health anxiety: a systematic review. Clin Psychol Rev. 2007;27(2):127–39. https:// doi.org/10.1016/j.cpr.2006.09.003..

Mataix-Cols D, Isomura K, Sidorchuk A, Rautio D, Ivanov VZ, Rück C, et al. All-cause and cause-specific mortality among individuals with hypochondriasis. JAMA Psychiat. 2023. https:// doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2023.4744..

Newby JM, Hobbs MJ, Mahoney AEJ, Wong S, Andrews G. DSM-5 illness anxiety disorder and somatic symptom disorder: comorbidity, correlates, and overlap with DSM-IV hypochondriasis. J Psychosom Res. 2017;101:31–7. https://doi.org/10. 1016/j.jpsychores.2017.07.010..

Olatunji BO, Wolitzky-Taylor KB. Anxiety sensitivity and the anxiety disorders: a meta-analytic review and synthesis. Psychol Bull. 2009;135(6):974–99. https://doi.org/10.1037/ a0017428..

Rachman S. Health anxiety disorders: a cognitive construal. Behav Res Ther. 2012;50(7–8):502–12. https://doi.org/10. 1016/j.brat.2012.05.001..

Salkovskis PM, Warwick HMC, Deale AC. Cognitive-behavioral treatment for severe and persistent health anxiety (hypochondriasis). Brief Treat Crisis Interv. 2003;3(3):353–67. https://doi.org/ 10.1093/brief-treatment/mhg026..

Tang NKY, Salkovskis PM, Poplavskaya E, Wright KJ, Hanna M, Hester JB. Increased use of safety-seeking behaviors in chronic back pain patients with high health anxiety. Behav Res Ther. 2007;45(12):2821–35. https://doi.org/10.1016/j.brat.2007. 05.004..