Γνωστικό Απόθεμα

Το γνωστικό απόθεμα είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται στην νευροψυχολογία και στη νευροεπιστήμη για να περιγράψει την “ανθεκτικότητα” του εγκεφάλου απέναντι σε βλάβες ή εκφυλιστικές αλλαγές.

Με απλά λόγια, είναι σαν ένα “απόθεμα δυνάμεων” του εγκεφάλου που τον βοηθά να συνεχίσει να λειτουργεί καλά, ακόμη κι όταν υπάρχουν βλάβες λόγω ηλικίας, ασθενειών (π.χ. άνοιας) ή τραυματισμών.

Πώς χτίζεται;
Το γνωστικό απόθεμα αναπτύσσεται και ενισχύεται σε όλη τη ζωή μας μέσα από:

• Εκπαίδευση και δια βίου μάθηση
• Νοητική άσκηση (π.χ. διάβασμα, επίλυση προβλημάτων)
• Επαγγελματικές και δημιουργικές δραστηριότητες
• Κοινωνική αλληλεπίδραση
• Πολιτισμική και ψυχαγωγική εμπλοκή

Γιατί είναι σημαντικό;
Άτομα με υψηλότερο γνωστικό απόθεμα μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα άνοιας πολύ αργότερα, ακόμη κι αν ο εγκέφαλός τους έχει παρόμοιο βαθμό παθολογίας με κάποιον που έχει χαμηλό απόθεμα. Ουσιαστικά, το γνωστικό απόθεμα λειτουργεί σαν “εναλλακτικό δίκτυο” στρατηγικών που ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί για να αντισταθμίσει τις βλάβες.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Cabeza, R., Albert, M., Belleville, S., Craik, F. I., Duarte, A., Grady, C. L., … & Rajah, M. N. (2018). Maintenance, reserve and compensation: the cognitive neuroscience of healthy ageing. Nature Reviews Neuroscience, 19(11), 701-710.

Clare, L., Wu, Y. T., Teale, J. C., MacLeod, C., Matthews, F., Brayne, C., … & CFAS-Wales Study Team. (2017). Potentially modifiable lifestyle factors, cognitive reserve, and cognitive function in later life: A cross-sectional study. PLoS medicine, 14(3), e1002259.

Sommerlad, A., Ruegger, J., Singh-Manoux, A., Lewis, G., & Livingston, G. (2018). Marriage and risk of dementia: Systematic review and meta-analysis of observational studies. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 89(3), 231–238. https://doi.org/10.1136/jnnp-2017-316274